Përtej kangjellave diplomatike

Endërr me sy hapur - Kohët kur ambasadat shqiptare në botë ishin pararoja e të vetmit vend socialist në prapavijat e botës kapitalisto-revizioniste kanë perënduar përgjithnjë, megjithatë në imagjinarin kolektiv shqiptar ambasada, si institucion, mbetet ende e rrethuar nga një aureolë autoriteti që i ka rrënjët edhe më tutje se historia e vonë. Shkëlqimi i përfaqësive tona jashtë shtetit u zbeh pas rënies së regjimit komunist, çka nuk ndodhi për ëndrrën e shumë nëpunësve shqiptarë për të punuar nëpër ambasadat tona në perëndim. Për pak fatlumë ambasadat janë objektiva të arritura, për disa objektiva të afërta, për të tjerë shumë të largëta, ndërsa për shumë të tjerë janë krejtësisht të paarritshme. Ka edhe nga ata që nuk i lakmojnë, ose që janë të lumtur që nuk punojnë aty, por këta konsiderohen paksa të çuditshëm, sidomos në sytë e qytetarëve të thjeshtë, për të cilët pas dyerve dhe kangjellave të ambasadave shqiptare fshihen misteret e respektueshme të hijes shtetërore.
Në të vërtetë ambasada nuk është gjë tjetër veçse administrata shqiptare e miniaturizuar dhe e transplatuar jashtë shtetit. Veçantia e saj qëndron, ose më mirë varet, nga këto dy karakteristika thelbësore, por nuk mungojnë të tjera, që në momente të caktuara nuk mbeten dytësore.

Rrofsh, kasolle që na mblodhe! - Edhe në kohët më të "arta" të shtetit shqiptar, atëherë kur shteti (i mirë a i keq nuk ka rëndësi në këtë çast) ishte vërtet shtet, përbërja e nëpunësve të ambasadës ka qenë përherë heterogjene. Me fjalë më të thjeshta, punonjësit e saj nuk vinin (vijnë) të gjithë nga Ministria e Jashtme. Kështu, atje brenda mund të gjeje (gjesh) policin nga Ministria e Brendshme, oficerin nga Ministria e Mbrojtjes, agronomin nga Ministria e Bujqësisë, sekretarin nga Kryeministria, shoferin e Ministrit X, e kështu me radhë. Larmia e "uniformave" bëhet edhe më ylberore po të llogarisësh ish të papunin, ish aktivistin e partisë aleate, ish daktilografisten e gazetës së Partisë, ish dashnoren/in e shefit të madh, ish kunatin e shefit më pak të madh dhe ish burrin e motrës së shefit të madh fare. Në këtë mish mash ruajnë një farë uniformiteti (pa uniforma) ata që vijnë nga Ministria e Jashtme, por edhe midis tyre niveli i ndryshmërisë (kohore, përgatitore, prejardhmore, kulturore, shtresore, etj.) është aq i madh saqë gjynah t'i quash të një dikasteri.
A mund të komandohet lehtë kjo ushtri babilonësh? Jo. Nuk ishte e lehtë në kohën e Dullës, përfytyroni në kohërat modeste të dullave të vegjël. Pra mjerë ai Ambasador që i bie në hise të drejtojë ndonjë grup bazhibozukësh, ose e kundërta, mjerë ata diplomatë që.
Dikush mund të thotë se heterogjeneiteti i përfaqësive diplomatike është një cilësi e lindur e këtyre institucioneve, sepse marrëdhëniet me vendet e tjera janë të shumëllojshme dhe shtrihen në shumë fusha. Ashtu është, por përfaqësitë e vendeve të tjera nuk janë kaq të shkapërdame sa tonat dhe të paktën politika (përfshi atë administrative) që i drejton është më e njëjtësuar dhe më koherente.

Fuçia e ngjeshur me turshi - Ambasada, pra, qenka një administratë e tërë, e presuar dhe e dërguar "pako postale" jashtë shtetit. Mirëpo, ndryshe nga administrata mëmë, në mëmëdhe, mjedisi ku duhet të punojnë e të jetojnë punonjësit e ambasadave është objektivisht dhe subjektivisht i reduktuar. Ambasada është një habitat shumë i çuditshëm, një farë vrime e zezë, një vilë e molepsur, një guvë misterioze, një vend i denjë për botën e çudirave të Lizës, për udhëtimet e Guliverit, apo për shkopin e Harry Potter-it. Treguesit e barometrit të mjedisit të ambasadës janë gjithnjë jashtë norme, sepse në një hapësirë ku nuk ka valvula shfryrjeje të ekuilibruara trysnia është përherë më e lartë seç lipset.
Përveç kësaj akustika e përfaqësive diplomatike shqiptare është tejet e zhvilluar. Aty amplifikohet çdo gjë: aftësia, paaftësia, ndershmëria, pandershmëria, zërat, nënzërat, pëshpërimat, thashethemet, blerjet, shitjet, shitblerjet, tradhëtitë, besnikëritë, miqësitë, minifundet, era e trupit, deodorantet, shallvaret, kollaret, paret.
Duhet thënë se me kalimin e viteve vrimat e shfryrjes janë shtuar, por ambasadat, për vetë natyrën e tyre, mbeten gjithsesi mjedise të mbyllura, kurse përfaqësitë shqiptare rezultojnë edhe më të ngushta për shkak të kushteve ekonomike dhe mendësisë.
Merrni faktorin "grua". Historikisht, sipas rrëfimeve të diplomatëve vetë, llafet e grave kanë patur një peshë të jashtëzakonshme nëpër ambasada. Zemërata e tyre mund të mbledhë re të zeza në qiellin e ambasadës edhe në mes të verës, madje në rast se bëhet fjalë për gruan e ndonjë perëndie të Olimpit, mund edhe të bëjë gjëmën. Vetëtimat shkrepëtijnë për një llaf goje, për një bluzë të bukur, për një buzëqeshje të keqkuptuar, për një bufe me qelqurina të shndritshme, për një frigorifer akull të ri. Ambasada për gratë (jo për të gjitha të kuptohemi, se ka shumë prej tyre që janë radiatorët e burrave) është si toka për Anteun. Në fakt, fuqia e tyre bie kur kthehen në atdhe, ose kur burri ndërron punë. Sekreti qëndron tek mendësia, por edhe tek mjedisi i mbyllur i Ambasadës dhe tek distanca e vogël nga syri tek gjërat, sepse syri kur sheh, bën që zemra të plasë dhe goja të flasë.

"Sheshi Skënderbe" kundër "Bregut të Lumit" - Që nga krijimi i shtetit shqiptar ambasadat vuajnë mallkimin e privilegjit dhe pasojat e tij. Puna në ambasadë, me të drejtë (ose jo) konsiderohet privilegj nga pjesa më e madhe e administratës shqiptare. Kuptohet që arsyet janë kryesisht ekonomike: rroga e mirë, jeta jashtë shtetit, ndonjë përfitim i vogël diplomatik, makina në dispozicion, dreka darka, dietat, e kështu me radhë. Natyrisht, relativiteti nuk vlen vetëm për fizikën e Ainshtanjit: rroga e diplomatëve shqiptarë është e mirë në krahasim me nëpunësit në Shqipëri dhe diplomatët e Sierra Leones, jo për kolegët e tyre perëndimorë.
Pasojat e anatemës së privilegjit nuk dallohen vetëm në cmirën e kolegëve të MPJ në Tiranë; as në talljet e tyre kur lexojnë fakse apo e-maile të ardhura nga ambasadat e kryeqyteteve të botës. Ato vihen re edhe në humnerizimin e hendekut që ndan qendrën nga periferia. Kjo e fundit konsiderohet shërbyese e dorës së dytë, e padenjë për gjëra serioze, shkurt jo thelbësore. Natyrisht, askund nuk do gjendet ndonjë dokument për këtë konsideratë, por fshati që duket nuk do kallauz. Në fund të fundit, ç'kuptim ka përdorimi i ambasadave nga ana e Ministrisë së Jashtme si dispeçeri province apo si agjenci udhëtimi? Diplomatët shqiptarë, sidomos ata që janë në vende kyçe, mund të ngatërrohen fare mirë si punonjës areoporti, sepse janë përditë atje, në pritje përcjellje Ministrash, zv/ministrash, drejtorësh, zv/drejtorësh, deputetësh, zv/deputetësh, funksionarësh, delegacionesh, partiakësh, grash, prindërish, motrash, etj. Në një farë mënyre përfaqësitë shqiptare reduktohen në filiale të drejtorisë së protokollit, deri në atë pikë saqë ndonjë diplomat karriere mund ta ketë mallkuar ditën e hapjes së Shqipërisë ndaj botës: të paktën atëherë avioni nga Tirana vinte një herë në javë (dhe në shumicën e rasteve ishte bosh)!
Thuhet se shumë diplomatë jashtështetit ankohen nga autoritarizmi i Ministrisë së Jashtme, e cila i konsideron si masha zjarri, si shkopa furre, dhe si me të tilla sillet. Që këtej edhe fodullëku i komunikimeve nga ana e qendrës, lënia në harresë për gjëra të rëndësishme, mosdëgjimi i këshillave, etj. Flamuri i fitores i kalon gjithmonë qendrës, kuptohet, sepse periferia mbetet e tillë, vartëse, e pafuqishme, e harruar, anemike, dhe për fat të keq, po u trajtua gjithmonë ashtu ajo do shëmtohet e do sëmuret më keq se ç'është.
Nuk është sekret fakti që diplomatët tanë i marrin vesh gjërat shumë më vonë se kolegët e tyre në Shqipëri. Një ambasador i huaj në Tiranë ha dhe takohet çdo ditë me anëtarë të kupolës së shtetit shqiptar. Atij ia tregojnë të gjitha: të lara e të palara. Po Ambasadori shqiptar në kryeqytetin evropian apo amerikan? Ai e ëndërron një gjë të tillë me gjithë shpirt dhe kur i ndodh, hyn direkt në historinë e diplomacisë shqiptare. Në këtë mënyrë periferia periferizohet edhe më tepër, ndërkohë që ndjenja e të qënit i tepërt e rrënon mizorisht dinjitetin e nëpunësit me emrin e padenjë "diplomat".
Konflikti në administratën shqiptare acarohet edhe nga alibia e së resë, ose më mirë e pseudo-së resë. Korridoret e ftohta të ministrive "ngrohen" nga prania e djelmoshave qimebutë e buzëqumësht, me një fije mjekërr dhe me flokë të llakuar, të porsadalë nga vezët e shkollave dhe të veshur me firma pariziane. Janë të porsafuturit në administratë, shpëtimtarët, shpresëshumët, ata që ngrejnë fodullisht vetullën sepse kanë bërë një master e dy seminare jashtë shtetit, ata që përtypin e ripërtypin formula të thata të së drejtës ndërkombëtare pa ditur historinë e vendit të vet, ata që këndellen në avuj kombëtarizmi pa ditur interesat e vendit të tyre, ata që fshihen pas gjuhëve të huaja pa ditur shqip.
Nga ana tjetër ministria mund të përplasë në fytyrë një vandak me argumente për punën e dobët dhe defektet e ambasadave: mungesë informacioni, informacion i dobët, shkresa me gabime ortografike, heshtje merhumësh, interesa private që pëllasin nga larg, nivel intelektual modest, etj. Ka të drejtë. Mirëpo po shohim sërish të njëjtin film: pula vezën apo veza pulën? Pastaj, qendra dhe periferia a nuk janë pjesë e të njëjtit qytet?

Hidrauliku dhe elektriçisti gjeostrategjik - Ambasada është peng i vetvetes dhe i të tjerëve. E shndërruar në parking njerëzish të paaftë, të shokëve, miqve, të harruarve ose atyre që duhen harruar, ajo merr trajtat e parajsës së syrgjynosjes, të qetësisë së varrezave, të lirisë së periferisë.
Se si rri në këmbë struktura e ambasadës është ende mister, njëlloj si akullorja, as fizikantët nuk e dinë mirë përse kristalet qëndrojnë bashkë e nuk shkrihen menjëherë nën rrezet e diellit. Problemi është se pikat e referimit të përfaqësive shqiptare janë shumë të ndryshme dhe ç'është më e keqja jashtë perimetrit të ambasadës. Që nga shoferi e deri tek ambasadori, pothuajse të gjithë kanë dikë që i ka sjellë në atë vend, gati të gjithë e kanë "ëngjëllin" e tyre mbrojtës. Si rrjedhim, prirjet qendërikëse shndërrohen në rregull; shoferi bëhet i paprekshëm, ashtu si edhe atasheu, ashtu si edhe sekretari i parë, sepse varen nga diku(sh) tjetër. Në rast konflikti të brendshëm, rrezikohet efekti domino, pra që përplasja të shpërngulet në atdhe, atje ku luhen "fijet diplomatike" të Arianës.
Mungesa e një stafi administrativ bën që diplomatët të trajnohen kryesisht në veprimtari amvisore. Kështu ata merren me rrjedhjen e tubave të ujit, blerjen e orendive zbukuruese, bojatisjen e mureve, pazarin për kokteljet e rastit, pastrimin e tapeteve, rezistencën e boilerave, vajin e automjetit, alkolin e frenave, siguresat e dritave, faturat e dritave, poçat e dritave, etj. etj. Pjesa më e madhe e energjive të tyre kalon nëpër veprimtari dytësore, pardon, veprimtari dhjetësore. Ky mekanizëm pervers shfrytëzohet me art nga ata që duan t'i depersonalizojnë diplomatët e aftë, t'i çojnë më mirë për bërjen e kartvizitave se sa në një takim, t'i çojnë më mirë tek mekaniku se sa tek një gazetar. shkurt t'i poshtërojnë, në sytë e vetes dhe të tjerëve.
Në këtë mënyrë niveli i pengmbajtjes së nëpunësve të ambasadave rritet marrakëmbthi dhe së bashku me të dukuri të ulëta si servilizmi, mosbesimi, lajkësia, pabesia, indiferentizmi, etj. Brenda ambasadës barishtet e frikës së ndërsjellë nuk lenë vend pa mbirë. Në vallen komplekse të shpotive, heshtjeve, buzëqeshjeve, nënbuzëqeshjeve, buzëqeshjeve qesëndisëse, nënbuzëqeshjeve ironike, ose thjesht të mendimeve, mjafton një batutë e thjeshtë në adresë të gabuar për t'u penduar gjithë jetën.

Me të thatin digjet edhe i njomi - Dyert e përfaqësive shqiptare në botë janë përshkuar nga shumë njerëz të ditur e të aftë. Poste me rëndësi të diplomacisë janë mbuluar shpeshherë nga intelektualë dhe diplomatë të zotë, me të cilët Shqipëria me të drejtë është nderuar dhe nderohet aktualisht. Disa prej tyre, që mbijetojnë ende nëpër zyrat diplomatike të shtetit shqiptar, mund të na i kenë zili edhe vendet më të zhvilluara, për aftësinë, përkushtimin, por edhe për kulturën e tyre të gjerë.
Mirëpo në një ambasadë ku nepotizmi të lidh duart e të vetmon; ku përkohshmëria ta ftoh entuziazmin, sepse pas pak kohe mund të ikësh; ku paaftësia të paralizon idetë më të mira; ku sinergjia është fjalë pa kuptim; ku temenatë e të huajve të shastisin e të ngrejnë mendjen, sepse kujton se nuk varen nga titulli bosh i kartvizitës; ku negociata nuk përbën më shtyllën kurrizore të punës së diplomatit; ku institucioni personalizohet e depersonalizohet me shpejtësinë e lëvizjes së tokës rreth vetes; ku sindroma e komplotit është i vetmi karburant që nuk shteron kurrë; ku thashethemet janë kripa e punës; ku marrja për drekë e shefave është shqetësimi kryesor; ku veprimtaria matet me numrin e notave verbale të shkruara, me faqet me informacion bosh, me kafet e pira me të huajt; ku "ngrihen këmbët e i bien kokës"; ku tirania e privilegjit përthyhet në ndjenja faji tek nëpunësit; ku diplomatët janë thjesht nëpunës, ose thjesht punonjës, ose thjesht zbatues, ose thjesht përcjellës, ose thjesht rrogëmarrës; ku diplomatët konsiderohen e konceptohen si megafonë të politikës zyrtare të radhës; ku fondet nuk mjaftojnë as për faturat telefonike; ku muri bëhet i kuq nga goditjet me kokë; pra në një ambasadë si kjo nuk ka vend për elementët e dobishëm, për nëpunësit e aftë, për intelektualët e shquar, për mendjet e freskëta. Një ambasadë e tillë është një vrimë e zezë e energjive pozitive, një mjedis neutralizues i nismës, një këmishë force e mendësive të reja.
Është afërmendsh se në një mjedis të tillë elementi intelektual perceptohet si trup i huaj, ndrydhet, asnjanësohet, flaket. Prirja që njerëzit e përgatitur të nxirren jashtë, të dëbohen, të injorohen, të fyhen, është diçka reale, sepse ata mendojnë ndryshe nga sistemi, nuk i nënshtrohen mediokritetit burokratik, nuk i respektojnë plotësisht rregullat e tij dhe, meqënëse nuk njëjtësohen me të, sistemi hakmerret, natyrisht kur nuk mund t'i gllabërojë. Porse Shqipëria, si edhe diplomacia, kanë nevojë sot për mendësi të reja, bashkëkohore, dinamike, të përgatitura, të afta për të përballuar sfidat e mëdha të së ardhmes.
Bota shqiptare

Bota Shqiptare - Gazeta e shqiptarëve në Itali