Kush tallet me institute e kulturës shqiptare nëpër botë?

Për ne që e paskëshim ditur se politika kulturore e shtetit shqiptar qenkësh tagër i shtetit shqiptar, për ne bufonada me krijimin nëpër kryeqytetet e botës të "instituteve të kulturës shqiptare" simbas qejfit kryekëput privat të dokujtdo sipërmarrës me pasaportë shqiptare dhe lejeqëndrim europian, është një zhgënjim. Nga Ministria e Punëve të Jashtme nuk njihet ndonjë reagim publik ndaj sipërmarrjeve të tilla dhe produkteve "institutërore" përkatëse. As nga Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve. Dhe, përgjithësisht, as nga Këshilli i Ministrave i Republikës së Shqipërisë. Ta kenë bërë "dalje jashtë", vallë, politikën kulturore të shtetit shqiptar në rrafshin ndërkombëtar? E miratojnë këtë farë "praktike moderne"? E tolerojnë? Apo thjesht, bëjnë sikur nuk e shikojnë? Apo rreken ta lënë këtë "praktikë moderne" të kalojë në heshtje, derisa çështja e inciativave të tilla të bëhet faît accompli dhe, një ditë prej ditësh, ato të zënë të thithin e të përthithin "donacione" nga fondet publike të shtetit shqiptar? E kam fjalën: të thithin e të përthithin fonde të taksapaguesve shqiptarë për nisma kryekëput private, të cilat do t'i takonte shtetit t'i konceptonte, themelonte, organizonte, administronte dhe kontrollonte?
Pikërisht prej shembullit italian njihet tanimë edhe te ne modeli i "instituteve italiane të kulturës", konceptuar, themeluar, organizuar, administruar dhe kontrolluar nga shteti italian; përfytyroni pak sikur një dokujtdo qytetar italian muhaxhir nëpër botë t'i ngrihej zogu i qejfit e të themelonnte një "institute të kulturës italiane". Kush do ta lejonte? Në Shqipëri, fjala vjen, ka një numër jo të vogël qytetarësh italianë, boll të nderuar, të ardhur e të vendosur këtu privatisht, me frymë iniciative ndoshta edhe më të ngritur nga ajo e shqiptarëve tanë në Itali, por ata shërbejnë aty tek u lejon kuadri ligjor i të dy shteteve: kush prodhon skarpina, kush shërben si kuzhinier te restorant "Piazza" dhe kështu me rend. Po sikur qytetarëve francezë, që gjenden aneskaj botës, t'u shkrepte ylli i iniciativës për të ngritur nga një "institut të kulturës franceze" aty tek ndodhen, mendoni se do ta lejonte këtë Republika Franceze? Republika zulmëmadhe Franceze, me gjithë "lirinë", "barazinë" dhe "vëllazërinë" e saj?
Mos vallë nga ana e shtetit shqiptar është vendosur që konceptimi, themelimi, organizimi, administrimi dhe kontrollimi i "instituteve të kulturës shqiptare" nëpër botë (tanimë kanë mbirë jo vetëm në Itali, por edhe në Zvicër, deri në ShBA) t'i lihet në dorë "iniciativës private"? Por: kush e ka vendosur këtë? Dhe ku? Dhe kur? Me ç'ligj ose me ç'vendim? Dhe: përse nuk u është bërë e njohur kjo qytetarëve shqiptarë, për mos me thënë neve që këndojmë kur-e-kur edhe Fletoren Zyrtare? Nëse jo, si tolerohet një praktikë e këtillë? Një gjësend kaq i parëndësishëm të qenkësh "politika kulturore e shtetit shqiptar", posaçërisht në rrafshin ndërkombëtar, sa atributet e saj të braktisen në dorë të "iniciativës private"? Në qoftë kështu, atëherë së paku të bëhet tejdukshmëri (transparencë në gjuhën shqipe nr. 2) për këtë shpikje të re gjeo-politiko-kulturoro-diplomatike, dhe të mos na mbetet të mësojmë për shpikjen në fjalë rastësisht, nëpërmjet shtypit të botuar jashtë.
Lexuesin e gazetës e ftoj të lexojë fillimisht njërin nga shkrimet, që kallëzon një prej tipologjive të kësaj "shpikjeje" të re dhe që ka të bëjë vetëm mer rastin e Italisë*. Për "institutet" e tjera, më vonë: me radhë e me sërë t'i pikturojmë të tërë.
Autori është Drejtor i Bibliotekës Kombëtare, Tiranë

"Institutet e Kulturës janë projekt dhe detyrë e Ministrisë së Jashtme. Puna e filluar është lënë në mes"
Ish-kryeministri dhe ministri i punëve të jashtme Ilir Meta flet për Bota Shqiptare:

"Problemi i instituteve kulturore të shtetit shqiptar nëpër botë ka qenë një ndër pikat e nismuara prej meje gjatë kohës që isha ministër i jashtëm. Më vonë diçka ngeci, e me ikjen time nuk di ç'u bë më." Ilir Meta ka ndjekur në shtypin shqiptar debatin e hapur nga Bota shqiptare mbi uzurpimin e emrit të një institucioni kulturor si "instituti i kulturës" nga disa shoqata shqiptare në Itali. "Hapja e një instituti kulture ka qenë parashikuar pikërisht në Romë, krahas nismës për të ndarë njëkohësisht edhe ndërtesën e ambasadës nga ajo e konsullatës" thotë Meta për Bota Shqiptare. "Modeli është i gatshëm sipas instituteve të Kulturës italiane që koordinojnë dhe nxisin promovimin kulturor të vendit të tyre në bazë të një politike shtetërore kulturore nga njerëz të kualifikuar që do të përcaktoheshin nga radhët e diplomacisë apo të kulturës shqiptare. Mbetej vetëm të merrej me qera një ndërtesë dinjitoze që t'i përgjigjej qëllimit". Ngeci ngaqë shteti shqiptar s'ka të holla? "Aspak e vërtetë, thotë Meta, fondet gjehen lehtë. çështja mbetet tek dëshira e organizimit dhe ndjekja e problemit. Me ikjen nga ministria e jashtme nuk di ç'është bërë me projektin e instituteve të kulturës"

Bota Shqiptare - Gazeta e shqiptarëve në Itali